Harrie Overdijk, speksteen bewerken

Juli 2013
De hobby van ....
Harrie Overdijk, Gerbrands Scheltesstraat 17, speksteen bewerken
Nog maar net één voet over de drempel bij vader en zoon Overdijk of ik word al door een enthousiast blaffende Joris hartelijk welkom geheten. Misschien gaat het niet op voor alle Jutters maar de meesten van u hebben het duo Harrie en Joris ongetwijfeld wel eens samen zien lopen. Joris de prachtige blindengeleidehond, steun en toeverlaat voor de ‘doof-blinde’ Harrie. Harrie heeft het zogeheten “Ushersyndroom”, een aangeboren zeldzame aandoening van de ogen en het gehoor. Bij deze ziekte is het gehoor al slecht vanaf de geboorte. In de jaren van de pubertijd openbaart zich het zeer slechte zicht. Kokertjeskijken noemen we dat, net alsof je door een rietje kijkt.

In Apeldoorn bij ‘Visio Het Loo Erf’, het landelijke centrum voor intensieve revalidatie voor slechtziende en blinde mensen, kreeg Harrie een flinke mop speksteen in handen en die betekende zeg maar de geboorte van zijn hobby: “Speksteenbewerker”. Een soort van beeldhouwen maar dan niet met een hamer en een beitel, maar met vijl en schuurpapier van grof tot heel fijn. Er stonden in Het Loo Erf de meest mooie dingen die gemaakt waren door mensen met soortgelijke handicaps als die van Harrie. Het leek hem ondenkbaar ook tot zoiets in staat te zijn. Maar wel dus! Wat ook wel zou passen bij Harrie volgens de medewerkers van Het Loo Erf was het naaien en in elkaar knutselen van knuffels. Ach, misschien ook wel leuk, maar dat werken met speksteen trok hem toch meer aan. En zo is ’t gekòmen, zegt een Limburger.

De door Harrie vervaardigde stukken mogen gezien worden. Het zou mij dan ook niet verbazen als er binnen afzienbare tijd een aantal opgenomen worden in de collectie van bijvoorbeeld het Kröller Muller Museum. Enfin, oordeelt u zelf maar en de tijd zal het leren.

Om aan de slag te kunnen heeft Harrie samen met één van de trainers van Het Loo Erf de nodige vijlen en gutsen aangeschaft en een flinke voorraad speksteen ingeslagen bij de Hazelaar, een bedrijf voor beeldende kunst in Soest. Twee jaar geleden opende een soortgelijke zaak, die ook ruim gesorteerd is in speksteen en aanverwante artikelen, in Anna Paulowna haar deuren. Dus lekker dicht in de buurt. Volgens Harrie is het nodig dat er een klik ontstaat tussen de steen en zijn bewerker voordat je kunt beginnen met vijlen en schuren. En een mens als Harrie moet het bovenal hebben van zijn tastzin. En dat begint al vanaf het moment dat hij een ruw stuk steen in handen krijgt. Aanvoelen wat er wel en niet gemaakt kan worden van de steen. En dat blijkt voor de één totaal anders te zijn dan voor de ander.

Een mooi voorbeeld. Een begeleider van Het Loo Erf zei tegen Harrie: ‘Dit stuk steen leent zich volgens mij erg goed voor het maken van een dromedaris.’ Maar Harry kon er met geen mogelijkheid een woestijnloper in voelen, maar al aaiend over de kop van Joris dacht Harry: ‘Ik zie, nee ik voel er een hondenkop in’. En aldus geschiedde. Tijdens het vijlen en schrapen kan het gebeuren dat je (al dan niet gedwongen) afstapt van je oorspronkelijke idee. Zo was Harrie vol vuur bezig om van een mooi ‘stukkie’ steen een flink uitgevallen muis te creëren. Het eindresultaat werd echter de ultieme vijand van de muis: een kat! Het lot van de muis laat zich raden.

De vis die hij maakte en luistert naar de naam ‘Dorado’ is prachtig gelukt. Een vissoort die volgens Harrie ook heerlijk smaakt en die voornamelijk veel op de Canarische eilanden en in Spanje wordt gegeten. Ikzelf vond de Oehoe (een uilensoort) erg goed gelukt. Hoewel Harrie met de nodige zelfspot erbij zei dat het om een kruising ging tussen een Oehoe (de kop) en een Ransuil (het lijf). Maar wie daar op let is een kniesoor. Onder zijn tot op heden afgeleverde werkstukken bevindt zich ook een abstract stuk, zoals dat heet in kunstenaarskringen. Harry noemt het “Afgehakte voet waar een dumdumkogel doorheen is gegaan”. Ach, ja kunstenaars laten zich wel eens vaker verleiden tot rare, en soms bizarre uitstapjes in een balorige bui.

Op de website www.doofblinden.net zijn een tweetal van Harrie’s werkstukken te bewonderen. Zus Helma, die dezelfde handicap heeft, werkt al langer met speksteen. Zij heeft, met name broer Harrie met succes zo blijkt, aangespoord om ook voor revalidatie naar Het Loo Erf te gaan. En Harrie heeft er geen dag spijt van dat hij naar zus Helma heeft geluisterd.

Wellicht onnodig te zeggen dat Harrie aanzienlijk meer tijd nodig heeft om iets moois te maken dan speksteenbewerkers zonder beperking. Niet dat hij dat erg vindt, maar het is zijn antwoord op mijn vraag waar hij zoal als slechtziende tegenaan loopt bij zijn hobby. Met gezonde ogen zie je de kleinste oneffenheid. Zeker Harrie gebruikt ook talloze soorten schuurpapier. Van grof tot hééél fijn. Met het fijnste schuurpapier wordt het werkstuk zo goed mogelijk gepolijst. Maar een 100% score halen is zo wie zo moeilijk, maar voor Harrie geldt dat sterker.

Het liefste beoefent Harrie zijn hobby achter in de tuin, want het nodige stuifwerk is niet te vermijden als je met speksteen aan de slag gaat. Hond Joris blijft ook in de tuin dicht in de buurt van zijn baas. Niet dat Joris zelf een ‘poot ’uitsteekt, maar zijn aanwezigheid heeft toch een inspirerende invloed op Harrie. Het maken van dieren heeft namelijk zijn voorkeur. Het is goed mogelijk dat Joris daar ook debet aan is. Het zou mij daarom niet verbazen als de trouwe viervoeter door zijn baas nog eens vereeuwigd wordt in speksteen.

Praktisch alle hobby’s kosten geld. Valt jouw hobby in de categorie duur of valt dat mee? Dat valt best mee vindt Harrie, want het gereedschap is een eenmalige investering, en de meeste speksteen kost zo’n 2 a 4 euro per kilo. Dat hangt vooral af van het land waar het gesteente wordt gedolven. Zo is de steen uit China (meestal roze van kleur) duurder dan die uit Afrika. Een echt dure hobby wil ik het niet noemen.

Harrie die bij het ECN in Petten werkte, is in juli van dit jaar met vervroegd pensioen gegaan. Dat betekent dat zijn vrijetijdsjasje een stuk ruimer is gaan zitten, waardoor er ongetwijfeld meer moois zal groeien onder zijn gevoelige handen. Wat hij tot nu toe heeft gemaakt dwingt bij mij diep respect af en daarom sluit ik mij aan bij wat Mart Smeets ooit zei om zijn bewondering te laten blijken: CHAPEAU! En met een luid geblaf laat Joris blijken het volledig met mij eens te zijn.

Rien Schelhaas.