Jan Spaans, jazz

De hobby van Jan Spaans

December 2012
Als je zou moeten raden wat de hobby van Jan is, dan hoef je maar één blik om de hoek van de kleinste slaapkamer in huize Spaans te doen en je weet het: muziek, muziek en nog eens muziek. Er is nog maar weinig beweegruimte in deze ‘Muziekkamer’. De vloer volgebouwd met honderden grammofoonplaten. De muren vol rekjes met Cd’s , cassettebandjes en boeken over muziek. De hoofdmoot van Jan’s verzameling bestaat uit jazz. Daarnaast nog een respectabele verzameling klassieke muziek. Maar ook opera, operette, zigeunermuziek en ‘Salon’ muziek. Salon muziek? Ja dat had je nog in de jaren vijftig van de vorige eeuw. André Rieu begon zijn carrière met het Maastrichts Salon Orkest. De jazzcollectie van Jan bestaat uit grofweg zo’n 400 elpees, 250 cassettebandjes, 50 bandrecorderbanden, 400 cd’s en ook nog de nodige videobanden en dvd’s. Zou die man nou nog wel weten waar wat staat, hangt of ligt vraag ik me af? Even testen. Ik vraag hem naar een bepaalde plaat en ja hoor elpee met hoesnummer 267 wordt tevoorschijn getoverd.

Begin jaren vijftig, Jan was toen 20 jaar, kocht zijn jongste (muzikale) zus een grammofoonplaatje van Erroll Garner, de bekende Jazzpianist, die, hoewel Erroll geen noot kon lezen, alles kon spelen. Het nummer ‘Johnny comes marching home’ sprak Jan bijzonder aan en zo raakte hij verknocht aan de jazz. Wat met dit grammofoonplaatje begon, groeide in 60 jaar uit tot een respectabele verzameling van boeken, platen, cassettes, cd’s en dvd’s. Ella Fitzgerald is zijn favoriete jazz-zangeres; zij had vooral een enorme veelzijdigheid. Als zanger kiest Jan na enig nadenken voor Nat King Cole. Maar die zingt toch lichte muziek, hoor ik u denken? Jazeker, maar voor hij de overstap naar de lichte muziek maakte was Nat beroemd geworden met het ‘Nat King Cole Jazz Trio’. Ook mensen als Chet Baker, Oscar Peterson, Jeff Hamilton zijn voor Jan grootheden.

Jan heeft in de loop der jaren heel wat jazzconcerten bijgewoond. In Den Helder in o.a. het voormalig Formosa in de Koningstraat. En de onvergetelijke nachtconcerten in het concertgebouw te Amsterdam. Die concerten begonnen om klokslag 24.00 uur en duurden tot 02.00 uur. En dan nog naar Den Helder? Nee, Jan had mazzel want naast het concertgebouw woonde tante Trien, en binnen tien minuten lag Jan te bed. Hij is al jaren lid van de landelijke vereniging “Dokter Jazz”. Twee keer per jaar komen de leden van de vereniging bij elkaar. Op zo’n dag (in november 2012 was het voor de 95e keer), treden er meestal zeven verschillende Jazzorkesten op. En de beurs die ook op deze dagen wordt gehouden is een waar el dorado voor de + 900 leden die de vereniging telt. Dagelijks luistert Jan naar muziek en dat varieert van een half uur tot zo’n twee en een half uur. Soms lijkt het, zegt hij, een beetje op een vlucht in de muziek. Dat doet me goed, ik knap er van op. Sommige stukken van, met name Johan Sebastiaan Bach kunnen hem beroeren, ontroeren. De ene keer is dit door een orgelwerk en de andere keer is het een cantate die me raakt. Wat zal een man als Bach weinig hebben geslapen zegt Jan, anders kan een mens toch nooit zoveel moois componeren.

Jan leerde zijn vrouw Nel uit Westerblokker in Alkmaar kennen waar zij als verpleegster werkte. Samen gingen zij naar een uitvoering van de Mattëus Passion in de Grote Kerk van Alkmaar. Het was steenkoud in de kerk en hoewel de muziek en zang hartverwarmend was, gebruikten de bezoekers een gasbrander die er in elk geval voor zorgde dat hun onderdanen warm bleven. De uitvoering van de Mattëus Passion in die imposante kerk was voor Jan en Nel genieten geblazen. Het is dan ook niet bij die ene keer gebleven.

Sommige stukken muziek kunnen me opvrolijken zegt Jan, maar er zijn ook stukken die me droevig stemmen hoewel ze prachtig zijn. Als voorbeeld van blijmakende muziek noemt Jan bepaalde nummers van de Dutch Swing College Band. Hij heeft dan ook regelmatig optredens bijgewoond van de band. Het slotkoor, uit de Mattëus Passion, hoewel ontroerend mooi, is voor hem een voorbeeld van muziek dat droevig stemt. Ik geloof dat dit niet alleen voor Jan geldt maar dat menigeen dit zal beamen.

Veel nieuwe cd’s koopt Jan niet meer. Ruimtegebrek? Nou weet je Rien, ik luister en haal veel muziek van internet af. De mogelijkheden en het aanbod zijn onuitputtelijk. En wat ik echt de moeite waard vind, download ik. Maar eerlijk is eerlijk zegt Jan, er zijn nog wel elpees of cd’s die ik wel zou willen hebben voor mijn verzameling. Maar die vallen onder het begrip “collector items”. En deze zijn niet alleen moeilijk te vinden, maar prijzen van € 100,00 euro en hoger worden kennelijk normaal gevonden en dat vind ik niet. In 1982 verscheen er een plaat van het Trio Pim Jacobs met als titel ‘Come Fly With Me’. Nou die zou ik best willen hebben, maar daar wordt zonder blikken of blozen € 125,-- voor gevraagd. En dat vind ik te gek voor woorden. Zelf had Jan graag een instrument leren bespelen, maar het is er, zoals dat heet, nooit van gekomen. Maar met terechte trots verteld Jan dat zijn kleinzoon het heel goed doet op het conservatorium. Drums is de eerste keus van derde jaar student Sjoerd, maar daarnaast is hij ook een verdienstelijk pianist. Zo ziet Jan iets terug van zijn droom in kleinzoon Sjoerd en dat is ook mooi.

Na nog een tweede kop koffie ga ik weer huiswaarts met mijn aantekeningen op zak en een hoofd vol muziek. Bij het uitlaten zegt Jan: vanmiddag moet ik invallen bij biljarten maar eerst ga ik nog een halfuurtje naar muziek luisteren. Mocht er nog enige twijfel bestaan over de hobby van Jan Spaans dan weten wij het nu zeker: Muziek!

Rien Schelhaas.