Jan Everhardus, schilderijen in olieverf

Maart 2013
Dit keer de hobby van Jan Everhardus
(Jan is overleden)

Rembrandt van Rijn zou het met mij eens zijn geweest, de schilderijen die Jan Everhardus maakt, getuigen van klasse. Op zijn rapport van de lagere school stond achter het vak tekenen een acht. Tekenen deed hij graag en goed. En kunnen tekenen is volgens Jan een basisvoorwaarde bij het schilderen. Er moet zo gezegd altijd tekening in een schilderij zitten. Jan werkte 40 jaar bij de “douane te water”, het laatst als schipper/dienstgeleider op de Alexander Gogel. Tijdens een detachering in Harlingen maakte Jan in zijn vrije tijd zijn eerste schilderij. Het werd een zeetjalk, gemaakt op een stuk hardboard, met gewone verf. Aan dit eerste werk zie je het al, die man heeft het. Toen ik hem vroeg hoeveel schilderijen hij in de loop van de jaren heeft gemaakt kwam hij uit op een aantal van zo’n 70 stuks. Volgens mij zullen het er wel meer zijn geweest, want dat bescheidenheid de mens siert, zoals het gezegde luidt, is zeker op Jan Everhardus van toepassing en loopt als een rode draad door ons gesprek heen.

Op veel van zijn werken behoren schepen tot een vast onderdeel. Tjalken, botters, loggers en aken en meer van dat soort fraaie schepen. En bij het opsommen van de namen van die oude schepen beginnen zijn ogen te glimmen en vallen er woorden als, akertje, breefok, strekboeg, tegenbrassen, kuildek en nog veel meer schipperslatijn. Ik moet dan toch ingrijpen en hem de wind uit de zeilen nemen want we raken uit de koers en ik wil terug naar de hobby van Jan, en dat is schilderen. Jan groeide op in Groningen waar zijn vader schipper/eigenaar was van een logger. Hij bracht zijn jeugd door aan en op het water en met schepen. Die liefde heeft hij altijd behouden. Zowel beroepsmatig als in zijn vrije tijd en bij het schilderen. In 1987 werd hij lid van de Noorder Kunstkring in Den Helder, dat sinds enige tijd gehuisvest is aan de Pasteurstraat. Echt op les is Jan nooit geweest. Van een aantal begaafde leden stak Jan wel het nodige op. Soms nodigde de vereniging een bekende schilder uit en daar deed hij ook zijn voordeel mee.

Jaarlijks houdt de Noorder Kunstkring met Pinksteren en Kerst een tentoonstelling van het werk van de leden. Ieder lid levert twee nieuwe werken in en nog een reserve dat zo nodig gebruikt wordt om de expositie goed gevuld te krijgen. Onlangs hebben In het Geminiziekenhuis een aantal schilderijen van Jan gehangen. Ook in de Bethelkerk en in het Huisduiner Kerkje was een aantal van zijn werken te zien. In Huisduinen exposeerde Jan dertien schilderijen en van de dertien werden er maar liefst negen verkocht. Een mooi resultaat voor de kunstenaar. Oh nee, kunstenaar mag ik hem niet noemen. Ik zei het al, hij is een bescheiden mens, gewoon een amateur schilder, maar ik zeg dan toch weer, wel een hele goeie! In de jaren vijftig pronkte menige Jutter met een ‘echte’ Jaarsma aan de muur. Jan liet mij ook een echte Jaarsma zien. Jaarsma woonde op de Zuidstraat en Jan kende Jaarsma goed en kwam geregeld bij deze bekende Helderse schilder over de vloer. Maar tegen u gezegd: doe mij maar een ‘echte’ Everhardus . Waarom? Gaat u zelf maar eens bij hem kijken dan weet u waarom. Voor mensen die verhuizen naar een andere streek van ons land heeft hij op hun verzoek bijvoorbeeld een strandgezicht gemaakt. Zij wilden een stukje van Nieuwediep meenemen en geef ze eens ongelijk. In menige Helderse huiskamer hangt een Everhardus.

 Jan schildert hoofdzakelijk uit het hoofd. De tjalken, loggers, botters kennen geen geheimen voor Jan. De verhoudingen van het schip zitten goed opgeslagen in zijn heldere bovenkamer. Buiten schilderen doet hij nooit. Alles gebeurt binnenshuis. En dan vooral in de herfst en winter. Nooit lang achter elkaar. De laatste jaren meestal een half uur tot een uur. Boven in zijn atelier, maar ook voor de gezelligheid vaak in huiskamer bij zijn vrouw voor wie hij mantelzorger is. De schilderijen die hij maakt hebben meestal een afmeting van 50 bij 80 of 40 bij 60 centimeter. Handy man als hij is maakt Jan voor de meeste van zijn schilderijen zelf de lijsten. En dat zijn geen scharrige lijstjes, om de drommel niet, die mogen gezien worden.

Een ondergrond van een schilderij van MDF of hardboard heeft zijn voorkeur. Dat houdt wel in dat er eerst drie lagen opgebracht moeten worden voordat het echte werk kan beginnen, maar dat heeft hij er wel voor over. En hij schildert met olieverf van goede kwaliteit met merken zoals Talens en Rembrand. Als een schilderij klaar is moet het afgelakt worden. Dat is niet alleen voor bescherming, maar ook “heldert” het schilderij er van op zoals de vakterm luidt. Maar dat aflakken kan pas na een halfjaar. Waarom? Omdat de verf bereid wordt op olijfolie basis en olijfolie droogt hèèèl langzaam. Weer wat geleerd.

Ja, kwasten heb je nodig om te schilderen, maar Jan gebruikt ook paletmesjes voor bijvoorbeeld de tuigage van een schip. Met zo’n spateltje op z’n kant gaat dat perfect. Het prachtige schilderij dat u ziet met de drie schepen met op de voorgrond een tjalk die voor de Friese kust ‘ droog’ ligt zoals dat heet vanwege het wantij, hing voor kort in de slaapkamer in de Narcisstraat. Met achteraf gezien de nodige spijt verkocht Jan het. Maar onder het motto dat gedane zaken geen keer nemen zit er niets anders op dan een nieuwe te maken en dat gaat eerstdaags dan ook gebeuren. En wie weet wordt het zelfs mooier dan de verkochte, hoewel…… dat kan bijna niet. Kunstenaars in het algemeen praten over het hebben of het toepassen van een eigen techniek. En dat zal ongetwijfeld zo zijn. Maar de nieuwe techniek die Jan mij liet zien tegen het einde van ons gesprek mag gerust heel bijzonder genoemd worden.

 

Ja, kwasten heb je nodig om te schilderen, maar Jan gebruikt ook paletmesjes voor bijvoorbeeld de tuigage van een schip. Met zo’n spateltje op z’n kant gaat dat perfect. Het prachtige schilderij dat u ziet met de drie schepen met op de voorgrond een tjalk die voor de Friese kust ‘ droog’ ligt zoals dat heet vanwege het wantij, hing voor kort in de slaapkamer in de Narcisstraat. Met achteraf gezien de nodige spijt verkocht Jan het. Maar onder het motto dat gedane zaken geen keer nemen zit er niets anders op dan een nieuwe te maken en dat gaat eerstdaags dan ook gebeuren. En wie weet wordt het zelfs mooier dan de verkochte, hoewel…… dat kan bijna niet. Kunstenaars in het algemeen praten over het hebben of het toepassen van een eigen techniek. En dat zal ongetwijfeld zo zijn. Maar de nieuwe techniek die Jan mij liet zien tegen het einde van ons gesprek mag gerust heel bijzonder genoemd worden.

Kijkt u ook wel eens naar het programma “Tussen Kunst en Kitsch”? Ik zie het al helemaal voor me. Er komt een uitzending vanuit de ‘Kathedraal’ op de voormalige rijkswerf. Ik ga er met een schilderij van Jan onder de arm naar toe. De uitzending begint en ik zit aan tafel met een deskundige. Die vraagt; hoe bent u aan dit schilderij gekomen. Vorig jaar bij Rataplan gekocht. En wat hebt u er voor betaald als ik mag vragen. Ik geloof € 7,50 inclusief de lijst. Dat heeft u dan goed gedaan meneer, zegt de deskundige, want op dit moment is het € 15.000,00 waard, want het is een ‘echte’ Everhardus.

Na een niet alleen leerzame maar ook gezellige middag stap ik weer op de fiets en onderweg naar huis denk ik: een expositie in de Vredeskerk dat lijkt me wel wat, daar ga ik werk van maken en dan kunnen wij allemaal kennis nemen van het werk van Jan en ons verbazen over de “Jan-Everhardus-techniek”.

Rien Schelhaas